V&G plan ontslaat uitvoerder niet van eigen verantwoordelijkheid.

Samenvatting

Op een bouwlocatie op de Havenspoorlijn bij de Rotterdamse Maasvlakte heeft op 10 december 2011 een arbeidsongeval plaatsgevonden waarbij een werknemer letsel oploopt. De werknemer was samen met een collega bezig met het verwijderen van de bovenleiding op een oud baanvak. Parallel aan de bovenleiding bevond zich een hoogspanningslijn. Vanuit deze hoogspanningslijn is reststroom overgeslagen naar de bovenleiding en is de werknemer onder elektrische spanning komen te staan. De werknemer is met letsel in het ziekenhuis opgenomen. De werkgever vecht de boete aan met een beroep op het feit, dat het risico niet was vermeld in het V&G plan van de opdrachtgever. Dit verweer wordt tot in hoogste instantie verworpen.  

Feiten

In december 2011 is op een oud baanvak van de Havenspoorlijn op de Rotterdamse Maasvlakte een werknemer samen met een collega bezig met het verwijderen van de bovenleiding. Parallel aan de bovenleiding loopt een hoogspanningslijn. Vanuit deze hoogspanningslijn slaat reststroom over naar de bovenleiding waardoor de werknemer onder elektrische spanning komt te staan. Hij wordt met letsel in het ziekenhuis opgenomen. Na onderzoek door de Inspectie SZW volgt een boete van € 13.500 wegens overtreding van artikel 3.5, derde lid, Arbobesluit: een elektrische installatie, waaraan of waarbij wordt gewerkt, moet spanningsloos zijn. De werkgever vindt dat hem niets valt te verwijten, omdat hij als uitvoerende partij niet verantwoordelijk is voor het niet naleven van verplichtingen die bij de opdrachtgever liggen. Het werk werd uitgevoerd in opdracht van het Havenbedrijf en dat was op grond van  het Arbobesluit verantwoordelijk voor het opstellen van een V&G-plan en -dossier. Daarin is verzuimd de specifieke risico’s van de 380 kV bovenleidingen te vermelden, die daarmee voor de uitvoerende partij onbekend zijn gebleven. Bezwaar en beroep van de werkgever tegen de opgelegde boete worden verworpen. 

Oordeel Raad van State

In hoger beroep bij de Raad van State oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak dat vaststaat, dat art. 3.5, derde lid, Arbobesluit is overtreden. Daarom wordt in hoger beroep uitsluitend nagegaan of de overtreding de werkgever valt te verwijten. Bedoeld artikel bevat geen opzet of schuld als bestanddeel. Derhalve staat de overtreding vast, als niet is voldaan aan dit voorschrift. In beginsel mag dan van de verwijtbaarheid worden uitgegaan. Als een werkgever betoogt, dat hem geen enkel verwijt valt te maken en schulduitsluitingsgronden aanvoert, moet hij dit wel aannemelijk maken. Dat betekent, dat hij aan moet tonen dat hij alles heeft gedaan wat redelijkerwijs mogelijk was om de overtreding te voorkomen. Een verminderde mate van verwijtbaarheid leidt niet tot matiging van de opgelegde boete. Dat de opdrachtgever zijn verplichting niet is nagekomen om de risico’s in het V&G-plan op te nemen, ontslaat de uitvoerende partij niet van zijn verplichting als werkgever zélf de nodige voorzieningen te treffen om risico’s te voorkomen. Uit de redactie van artikel 3.5, derde lid, gelezen in verbinding met artikel 9.1 Arbobesluit volgt dat de daarin opgenomen verplichtingen zich richten tot de werkgever. Bovendien volgt uit de Nota van Toelichting bij het Arbobesluit dat het opstellen van een V&G plan in de ontwerpfase onverlet laat dat, iedere werkgever zelf verantwoordelijk blijft voor de veiligheid en gezondheid van de eigen werknemers. Het hoger beroep verworpen. 

Aantekening

In deze zaak blijft het een merkwaardige zaak, dat gebleken is, dat opdrachtgever Havenbedrijf tevoren een onderzoek heeft laten uitvoeren door een ingenieursbureau die heeft gerapporteerd, dat de bovengrondse hoogspanningsleidingen tijdens de uitvoering van de werkzaamheden wel degelijk dit soort elektrische overspanningsrisico’s zouden kunnen  optreden. Deze informatie is echter daarna niet meegenomen in het V&G plan van de opdrachtgever. Het ongeval blijkt na intern onderzoek vooral een kwestie te zijn van niet juiste aarding van de weg te nemen bovenleiding waardoor delen van de bovenleiding door reststroom van de hoogspanningskabels onder stroom zijn komen te staan.

 

Het zich verschuilen achter het V&G plan van de opdrachtgever door de (onder)aannemer wordt in deze zaak niet gehonoreerd. Dat kan ook gelden voor andere situaties, bijvoorbeeld als wordt gewerkt op basis van een werkvergunning, afgegeven door een vertegenwoordiger r van de opdrachtgever. Dan nog zal de onderaannemer zelf moeten nagaan of de situatie voor zijn eigen werknemers veilig genoeg is. Of anders gezegd: als wordt getwijfeld aan de juistheid van de afgegeven vergunning, dan zal de werkgever/ onderaannemer zelf nader onderzoek naar de veiligheid van de werkomstandigheden moeten (laten) verrichten.  

 

Zo werd in een andere zaak (Gerechtshof 's-Gravenhage, 15 september 2009, LJN: BJ8453) overwogen dat aan het werk op het terrein van een raffinaderij, waar complexe installaties staan en veel brandbare stoffen aanwezig zijn, grote veiligheidsrisico’s verbonden zijn. Van een aannemer kan dan redelijkerwijs niet worden verwacht dat hij zelfstandig alle veiligheidsrisico’s op de juiste wijze in kan schatten. Daarom is een vergunningenstelsel in het leven geroepen. Een aannemer mag er bij het verkrijgen van een dergelijke vergunning in beginsel op vertrouwen dat hij de voorgenomen werkzaamheden veilig kan uitvoeren. Maar dat laat onverlet, dat de aannemer ook een eigen verantwoordelijkheid heeft. Dat houdt in dat zodra er enige twijfel is over de juistheid van de vergunning of de daaraan verbonden voorwaarden, hij zelf nader onderzoek moet doen voordat het werk wordt uitgevoerd. In een dergelijk geval kan de aannemer zich niet gerechtvaardigd beroepen op de verleende vergunning. 

Conclusie

De werkgever, ook op een groot project waar gewerkt wordt met een V&G plan van de opdrachtgever of met een door de opdrachtgever afgeven werkvergunning, houdt altijd zelf de verplichting om na te gaan, of er nog risico’s zijn voor zijn eigen werknemers. 

Raad van State, 15 oktober 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3713