Buurtvereniging ten onrechte beboet voor ongeval vrijwilliger

Vrijwilligers helpen een papiergroothandel bij het inzamelen van oud papier, waarbij gebruik gemaakt wordt van een kraakperswagen. Een deel van de opbrengst is voor de buurtvereniging waarvoor de vrijwilligers actief zijn. Tijdens het werk raakt een vrijwilliger ernstig gewond. De buurtvereniging krijgt een boete opgelegd en bezwaar wordt ongegrond verklaard. De rechtbank verklaart het beroep wel gegrond. Volgens de rechtbank is de papiergroothandel degene die verantwoordelijk was voor de arbeidsomstandigheden van de vrijwilligers.

De feiten

Een gemeente heeft de papierinzameling in haar gemeente aanbesteed aan een afvalverwerkend bedrijf. Die heeft de feitelijke inzameling weer uitbesteed aan een papiergroothandel. Het ophalen van oud papier gebeurt met een zogenoemde kraakperswagen. Deze wagen is uitgerust met een containermechanisme met veiligheidsbeugels en zwenkarmen om containers te kunnen tillen en legen. Vrijwilligers van verschillende buurtverenigingen assisteren bij het ophalen van het papier. De route voert langs verschillende wijken. Iedere wijk heeft zijn eigen buurtvereniging. Bij het begin van een bepaalde wijk stappen de vrijwilligers van de desbetreffende buurtvereniging op de kraakperswagen en aan het einde van de wijk stappen zij af. Bij het binnenrijden van een nieuwe wijk stappen vrijwilligers van een andere buurtvereniging op. De papiergroothandel geeft de vrijwilligers instructies. Een deel van de opbrengst van de papierinzameling is voor de buurtverenigingen. In de zomer van 2009 wordt op deze manier weer oud papier opgehaald. De buurtvereniging heeft een schema opgesteld, waarin de vrijwilligers voor het ophalen van het oud papier zijn ingedeeld. Voor de aanvang van het werk worden veiligheidsvesten uitgedeeld aan de vrijwilligers. Een van hen is bezig met het legen van een krat en staat aan de linkerkant van de kraakperswagen binnen het bereik van de zwenkarmen. Een andere vrijwilliger heeft een container in het mechanisme geplaatst in de veronderstelling dat zijn maat klaar is met het legen van het krat. De container wordt door de zwenkarmen opgetild en geleegd, en daarbij raakt de linkerarm van zijn maat bekneld in het mechanisme. Hij wordt opgenomen in het ziekenhuis en houdt blijvend letsel over aan zijn linkerarm.
De Arbeidsinspectie doet onderzoek en de buurtvereniging krijgt een boete van 1350 euro, wegens overtreding van artikel 7.3, tweede lid Arbobesluit. De inspectie houdt de buurtvereniging verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van de vrijwilligers en de kraakperswagen is gebruikt op een andere manier dan gebruikelijk was. De wagen was bedoeld  voor het legen van containers en niet voor het handmatig lossen van kratten.
De buurtvereniging maakt bezwaar tegen de boete omdat zij vindt, dat zij niet verantwoordelijk was voor de arbeidsomstandigheden van de vrijwilligers. Dat bezwaar wordt ongegrond verklaard en de buurtvereniging gaat in beroep.

Oordeel rechtbank

De rechtbank stelt vast dat de wetgever in artikel 16, lid 7. Arbowet het begrip ‘degene bij wie vrijwilligers werkzaam zijn’ invoert. Dat hoeft volgens de rechtbank niet de werkgever te zijn, maar het is ook mogelijk dat vrijwilligers feitelijk werkzaamheden verrichten voor een ander, waarbij de financiële tegenprestatie voor die werkzaamheden ten goede komt aan de vrijwilligersorganisatie. Gelet op het doel van de wetgever is volgens de rechtbank die ander in dat geval degene bij wie vrijwilligers werkzaam zijn en daarmee is die ander dus verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van de vrijwilligers. De papiergroothandel hanteert een transportprocedure. Hierin staat onder “Veilig werken met verenigingen” dat veel van de inzamelwerkzaamheden in samenwerking met verenigingen plaatsvinden waarbij vrijwilligers als beladers werken. Ook staat er dat het voor de veiligheid belangrijk is dat deze vrijwilligers duidelijke instructies krijgen van de chauffeurs. Het gaat dan om een algemene veiligheidsinstructie en instructie over de specifieke veiligheidsvoorzieningen van de kraakperswagen. Tijdens de werkzaamheden moet worden opgelet en waar nodig moeten de vrijwilligers worden bijgestuurd, aldus de transportprocedure. De rechtbank komt tot de conclusie dat de papierinzameling in de gemeente een taak is van papiergroothandel die in alle stadia van het werkproces de feitelijke leiding heeft. De vrijwilligers helpen mee met de papierinzameling. De papiergroothandel moet dan worden gezien als “degene bij wie vrijwilligers werkzaam zijn”. Het geven van instructies aan vrijwilligers vereist in dit geval deskundigheid en ervaring in het omgaan met de kraakperswagen. Dat is volgens de rechtbank niet de buurtvereniging. Het feit dat de buurtvereniging geld voor de inzameling van het oud papier ontvangt, is onvoldoende om de vereniging te beschouwen als ‘degene bij wie vrijwilligers werkzaam zijn’. De boete is in dit geval aan de verkeerde opgelegd. Het beroep wordt gegrond verklaard.

Aantekening

In beginsel worden in de Arbeidsomstandighedenwet vrijwilligers niet aangemerkt als werknemers, zo blijkt uit artikel 1, lid 2 onder b van de wet. In lid 3 wordt het begrip vrijwilliger nader gedefinieerd en daaruit blijkt dat er uitzonderingen mogelijk zijn. De Arbeidsomstandighedenwet geeft vervolgens in artikel 16, lid 7, aan, dat in het Arbeidsomstandighedenbesluit bepaald kan worden welke verplichtingen ook van toepassing zijn voor ‘degene bij wie vrijwilligers werkzaam zijn’. Die bepalingen staan opgesomd in artikel 9.5a van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Het gaat dan vooral om werkzaamheden waaraan ernstige risico’s voor de veiligheid en gezondheid zijn verbonden.

Hieruit volgt, dat diverse verplichtingen uit het Arbobesluit ook gelden voor een organisatie die met vrijwilligers werkt.

Rb ’s-Hertogenbosch, 22 december 2011, LJN: BV0172