Uitspraak in het vizier

Op deze pagina wordt regelmatig een uitspraak geplaatst die van bijzondere waarde is voor de (rechts)praktijk, met name op het gebied van arbeidsomstandigheden en veiligheid. Voor uitspraken uit de dagelijkse praktijk van arbeidsomstandigheden en veiligheid verwijs ik naar de website van de NVVK, Jurisprudentie, Actueel en Archief. Deze site wordt elke maand door mij aangevuld met recente jurisprudentie. Daarnaast wordt in het tijdschrift Arbo Actueel elke veertien dagen de meest actuele rechtspraak op dit gebied opgenomen.

Vrijspraak na dodelijk ongeval met shovel

Eind september 2016 overlijdt een werknemer in een bedrijfshal van een Friese mestverwerker na een ongeval met een shovel. De rechtbank Overijssel concludeert dat het bedrijf van te voren goed heeft nagedacht over de risico's van het werk en dat de medewerkers goed waren voorgelicht en geïnstrueerd en komt tot het oordeel, dat het bedrijf niet in strijd met de Arbowet heeft gehandeld.

Feiten

Een bedrijf verwerkt organische en dierlijke meststoffen tot natuurlijke eindproducten. De eigenaar heeft de dagelijkse leiding over de zes personeelsleden. Er zijn twee bedrijfshallen. De mest wordt met vrachtwagens in de “vuile” hal aangevoerd en gelost met een shovel. Na mengen gaat de mest naar hal 2 voor bewerking in een droogtunnel. Het eindproduct is gedroogde mest en dient onder meer als grondstof voor akkerbouw. Er zijn mondelinge afspraken dat de hallen niet mogen worden betreden als met de shovel wordt gewerkt. Ook moeten oranje vestjes worden gedragen en er geldt een meldingsplicht. Deze en andere afspraken zijn bij verschillende werkoverleggen besproken.

Op 28 september 2016 komt een medewerker/onderhoudsmonteur na werk met een mini kraantje terug in de hal waar een collega met een shovel bezig is. Op enig moment komt de monteur onder door de shovel en overlijdt. Het mestverwerkingsbedrijf wordt door het Openbaar Ministerie vervolgd omdat het als werkgever al dan niet opzettelijk in strijd met de Arbeidsomstandighedenwet handelingen heeft verricht en/of heeft nagelaten, terwijl het wist of redelijkerwijs moest weten dat daardoor levensgevaar of ernstige schade aan de gezondheid van werknemers ontstond of te verwachten was. 

Oordeel rechtbank

De rechtbank overweegt dat een werkgever schriftelijk moet vastleggen, wat de risico’s op de arbeidsplaats zijn en de risico beperkende maatregelen beschrijven (art. 5 Arbowet). Een schriftelijk ri&e ontbrak maar er waren wel mondelinge afspraken gemaakt hoe en onder welke voorwaarden de hallen mochten worden betreden. Er is inmiddels een ri&e gemaakt en getoetst door een geregistreerde HVK-er. De rechtbank vindt dat het ontbreken van een schriftelijk ri&e niet betekent, dat onvoldoende was nagedacht over de risico’s. Over de voorlichting (art. 8 Arbowet) hebben de werknemers verklaard, dat zij op de hoogte waren van de mondeling doorgegeven regels die bij het werkoverleg aan de orde kwamen en dat die voldoende houvast gaven bij het uitvoeren van de werkzaamheden. Ook de vrachtwagenchauffeur die tijdens het ongeval werd geladen, heeft verklaard te weten, dat je niet in de hal mocht komen als daar met de shovel werd gewerkt en dat daar strikt de hand aan werd gehouden. De shovel voldeed aan de essentiële veiligheidseisen van het Warenwetbesluit machines (art. 7.2 Arbobesluit). De rechtbank vindt, dat er van uit mag worden gegaan dat na bespreking van de instructies met de werknemers, deze ook worden nageleefd. Van een werkgever met een beperkte bedrijfsomvang mag niet worden gevraagd om elke keer als een vrachtwagen wordt geladen, ter plaatse te controleren of de veiligheidsinstructies daadwerkelijk worden opgevolgd. Meer maatregelen waren onder de omstandigheden van dit geval niet nodig. De rechtbank oordeelt dat de mestverwerker van te voren goed heeft nagedacht over de risico's en dat de medewerkers goed waren voorgelicht en geïnstrueerd. De rechtbank spreekt de mestverwerker vrij.  

Aantekening

Interessant in deze zaak is, dat de strafrechter de lat kennelijk lager legt dan de Inspectie SZW. Het is immers vrij gebruikelijk, dat de staatsecretaris van SZW - of de minister, al naar gelang de portefeuilleverdeling – kijkt, of een werkmethode die tot een ongeval heeft geleid, vastgelegd was in de ri&e. En dat daarnaast ook nog een veilige werkwijze is ontwikkeld. Zo niet, dan zal een boete worden opgelegd, waarbij als het gaat om een ongeval met dodelijke afloop, het boetenormbedrag met vijf wordt vermenigvuldigd. Daarvan lijkt in deze situatie geen sprake. Maar de rechtbank weegt anders dan een staatsecretaris (of minister) van SZW. Die houden zich strikt aan het bepaalde in de Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving (Besluit van 27 november 2012, G&VW/AA/2012/16953). Daarin staat in artikel 11 dat:

Indien de werkgever aantoont dat hij inspanningen heeft verricht, gericht op het voorkomen van de overtreding in het concrete geval, kan dit leiden tot matiging van het al dan niet op bedrijfsgrootte gecorrigeerde normbedrag. De volgende inspanningen kunnen leiden tot een matiging van 25% per onderdeel:

  1. als de risico’s van de concrete werkzaamheden voldoende zijn geïnventariseerd en een veilige werkwijze is ontwikkeld die voldoet aan de vereisten van het bepaalde bij of krachtens de Arbeidsomstandighedenwet;

  2. ls de noodzakelijke randvoorwaarden zijn gecreëerd voor het toepassen van een veilige werkwijze;

  3. als er adequate instructies zijn gegeven;

  4. als er adequaat toezicht is gehouden

Maar de strafrechter is niet gebonden aan de Beleidsregel. Die geldt immers in beginsel als interne instructie voor de inspectie SZW waarmee het ministerie een vaste beleidslijn voor haar medewerkers heeft geformuleerd. De strafrechter loopt in deze uitspraak overigens wel langs de hiervoor onder a t/m d gegeven vereisten, maar oordeelt milder en weegt mee, dat de werknemers bekend waren met de vereiste gang van zaken. Daarbij spelen ook de nodige verklaringen van werknemers en derden (de vrachtwagenchauffeur) een – belangrijke - rol. De rechtbank stelt vast, dat de werkgever voldoende had nagedacht over de risico. Dat die niet schriftelijk in een ri&e waren vastgelegd, betekent volgens de rechtbank niet, dat het risico niet voldoende was onderkend en daardoor zou hebben kunnen weten of redelijkerwijs had moeten weten dat levensgevaar of ernstige schade aan de gezondheid van de werknemer te verwachten was. Een conclusie die het ministerie van SZW in een vergelijkbare situatie niet snel zal trekken. Dat geldt ook voor het toezicht. Daarover oordeelt de rechtbank, dat er van uit mag worden gegaan, dat na bespreking van de instructies met de werknemers, die instructies ook worden nageleefd. En dat van een werkgever met een beperkte bedrijfsomvang zoals in deze zaak, niet kan worden gevergd dat telkens als een vrachtwagen wordt geladen ter plaatse gecontroleerd wordt of de veiligheidsinstructies daadwerkelijk worden nageleefd.

Los daarvan blijft het een belangrijke voorwaarde, te zorgen voor een goede risico-inventarisatie en – evaluatie waarin de risico’s en de vereiste benodigde maatregelen om die zo efficiënt mogelijk te voorkomen of te verminderen zijn beschreven.

Bron: Rechtbank Zwolle, 28 mei 2018, ECLI:NL:RBOVE:2018:1816

Wettelijk kader
Artikel 1, 5, 8 en 32 Arbeidsomstandighedenwet
Artikel 3.2, 7.2 en 7.4 Arbeidsomstandighedenbesluit
Artikel 2 en 3a Warenwetbesluit machines
Richtlijn nr. 2006/42/EG


Uitspraken Historie

Bron / Datum
Vindplaats
Onderwerp
RvS, 11 april 2018 ECLI:NL:RVS:2018:1222 Boete wegens valgevaar bij afbreken steiger
Rb Zwolle, 12 febr 2018 ECLI:NL:RBOVE:2018:409 Vingers in gehaktmachine: 100 uur taakstraf voor werkgever
Rb Rotterdam, 16 jan 2018 ECLI:NL:RBROT:2018:248 Trainingscentrum is geen werkgever van cursisten
Ktr Leeuwarden, 27 sept 2017 ECLI:NL:RBNNE:2017:3709 Geen ontslag ondanks ongepaste WhatsApp naar stagiaire
Rb Amsterdam, 19 sept 2017 ECLI:NL:RBAMS:2017:6795 Hoofdaannemer en steigerbouwer moeten bijdragen aan kosten ongeval
Ktr Den Bosch, 1 juni 2017 ECLI:NL:RBOBR:2017:3039 Onzekerheid ongevalsoorzaak komt niet ten laste van werknemer
HR, 2 juni 2017 ECLI:NL:HR:2017:987
(JAR 2017, 171)
Arbeidsinspectie heeft niet gefaald bij toezicht asbestwerkzaamheden
CvdRM, 30 mrt 2017 Oordeelnr. 2017-37 Discriminatie wegens zwangerschap
RB Breda, 12 jan 2017 ECLI:NL:RBZWB:2017:184 Afvalcontainer is een arbeidsmiddel.
GH Den Bosch, 01 dec 2017 ECLI:NL:GHSHE:2016:5341 Voorschrift niet concreet genoeg: ontslag teruggedraaid.
Ktr Rotterdam, 2 dec 2016 ECLI:NL:RBROT:2016:9265 Onrechtmatige daad bij graafwerk
Rb Arnhem, 22 dec 2016 ECLI:NL:RBGEL:2016:7014 Dodelijk ongeval door schoonmaken van draaiende machine
Rb Zwolle, 09 aug 2016 ECLI:NL:RBOVE:2016:3086 Matiging boete voor heftruckongeval
GH Amsterdam, 24 mei 2016 ECLI:NL:GHAMS:2016:2005 Kelderluikcriteria getoetst aan val uit ziekenhuisbed
Rb Den Haag, 25 mei 2016 ECLI:NL:RBDHA:2016:6124 Brand in de meterkast
Kr Roermond, 23 dec 2015 JAR 2016, 84 Bloedtest op werk in strijd met persoonlijke integriteit
Rb Den Bosch, 24 mrt 2016 ECLI:NL:RBOBR:2016:912 Gevallen van rijdende aanhanger
Rb Overijssel, 01 feb 2016 ECLI:NL:RBOVE:2016:384 Asbestzaak en feitelijk leiding geven
Hof Arnhem, 26 aug 2014 ECLI:NL:GHARL:2014:6672 Hoofdaannemer én onderaannemer aansprakelijk voor ongeval uitzendkracht
Ktr Arnhem, 31 aug 2015 ECLI:NL:RBGEL:2015:5786 Ongeval in rijdende ambulance
Rb Zeeland-West-Brabant,
20 apr 2015 en 13 mei 2015
ECLI:NL:RBZWB:2015:2952
ECLI:NL:RBZWB:2015:3493
Veiligheidszorgsysteem: VCA* of gelijkwaardig?
Rb Rotterdam, 17 juni 2015 ECLI:NL:RBROT:2015:5641 Scheepswerf niet aansprakelijk voor brand partyschip
Rb Breda, 6 nov 2014 ECLI:NL:RBZWB:2014:7762 Matiging boete wegens schending evenredigheidsbeginsel
Hof Den Bosch, 31 maart 2015 ECLI:NL:GHSHE:2015:1104 Geen antislipzolen in zwembad
Hof Arnhem, 11 feb 2014 ECLI:NL:GHARL:2014:956 Gevallen over stofzuigerslang
HR, 5 dec 2014 ECLI:NL:HR:2014:3519 Teen kwijt bij lossen vracht.
Rb Den Haag, 20 mei 2014 ECLI:NL:GHDHA:2014:1661 Werkgever niet aansprakelijk voor val over gemorste koffieglijpartij op gedweilde vloer.
Ktr Amersfoort, 25 juni 2014 ECLI:NL:RBMNE:2014:4759 Glijpartij op gedweilde vloer.
RvS, 15 okt 2014 ECLI:NL:RVS:2014:3713 V&G plan ontslaat uitvoerder niet van eigen verantwoordelijkheid.
Rb Den Haag, 16 mei 2014 ECLI:NL:RBDHA:2014:6050 Gevangenisstraf voor fraudeur VCA-certificaten.
Ktr Tilburg, 18 aug 2014 ECLI:NL:RBZWB:2014:5966 Gevallen valkenier
Hof Den Haag, 5 aug 2014 ECLI:NL:GHDHA:2014:2519;
JAR 2014/226
Inlenend bedrijf zelf aansprakelijk voor schade.
Hof Den Bosch, 3 juni 2014 ECLI:NL:GHSHE:2014:1634 Stommiteit is nog geen bewuste roekloosheid!
Hof Den Haag, 25 febr 2014 ECLI:NL:GHDHA:2014:1524 Uitsluiting aansprakelijkheid door terreinborden? 
RvS, 08 jan 2014 ECLI:NL:RVS:2014:2 Zaagmachine onvoldoende afgeschermd.
Rb Rotterdam, 29 sept 2013 ECLI:NL:RBROT:2013:5867 Niet waarschuwen maar opruimen! 
Hof Den Bosch, 10 sept 2013 ECLI:NL:GHSHE:2013:4196 Kind valt van Container.
Rb Den Haag, 03 mei 2013 ECLI:NL:RBDHA:2013:CA3806 Inspraak stoffenbeoordeling REACH. 
RvS, Bestuursr. 13 maart 2013 LJN: BZ4006 Werkgever blijft zelf verantwoordelijk voor de veiligheid
RvS, 30 jan 2013 LJN: BY9911 Lijn van valgordel ondeugdelijk bevestigd
Rb Breda, 21 dec 2012 LJN: BY7000 Veroordeling directeur Chemie-Pack
HR, 23-03-2012 LJN: BV0616:JAR 2012, 110
RvdW 2012, 447
Opdrachtgever aansprakelijk voor ongeval zzp-er
Rb Den Haag, 16 mei 2012 LJN: BW7278

Wegschietende spijker.

HR, 22 juni 2012 LJN BW0393

Einduitspraak in zaak NEN-normen

Rb Rotterdam, 19 jan 2012 Arboprof Ongeval door val van ladder
Rb Den Bosch, 22 dec 2011 LJN: BV0172 Buurtvereniging ten onrechte beboet voor ongeval vrijwilliger
Hof Den Bosch, 12 juli 2011

Prg 2011, 214;LJN BR1513;

JAR 2011, 243

Onveilige transportband
Hof Amsterdam, 29 maart 2011

JAR 2011, 148:LJN: BQ2718

Manege aansprakelijk voor letsel vrijwilligster
Rb Utrecht, 18 oktober 2010 LJN: BO1022 Coördinatie op bouwplaats onvoldoende
Rb Middelburg, 29 sept 2010 LJN: BO0460 Chauffeur vorkheftruck niet schuldig aan ongeval
RvS, 30 juni 2010 LJN BM9661 Boete onterecht aan werkgever opgelegd
Ktr Sittard-Geleen, 12 mei 2010 LJN BM7053 Veiligheidsregels hebben de hoogste prioriteit
Rb Utrecht, 25 april 2010 LJN BN2963 Opdrachtgever aansprakelijk voor ongeval
RvS,17 feb 2010 LJN BL4120 Werkgever beboet voor gebruik onveilig arbeidsmiddel
Rb Middelburg, 30 sept 2009 LJN BK0742 Fatale val van heftruck 
Ktr Deventer, 14 juli 2009 LJN BJ6959 Ontslag wegens negeren (werk)instructies
Hof Leeuwarden, 03 febr 2009 JAR 2009, 74 Ladder moet veilig zijn
Rb Leeuwarden, 02 okt 2008 LJN BF5065 Boete ondanks CE-markering
Rb Zwolle, 17 sept 2008 LJN BF0802 Hulpverlening onder de maat
Hof Leeuwarden, 14 mei 2008 LJN BD2312 Zorgplicht is meer dan naleven wettelijk voorschrift
Hof Leeuwarden, 10 okt 2007 LJN BB5470 Hof vindt 23 kilo zwaar genoeg
Kant.recht. Utrecht, 06 dec 2007 LJN BC0253 Veiligheidsvoorschriften gelden ook bij haastwerk
Rb Groningen, 25 okt 2007 LJN BB6505
LJN BB6506

Boetes wegens explosie bij onderhoudswerk

HR, 17 april 2007 LJN AZ6717

Werkgever aansprakelijk voor rugletsel

Rb Amsterdam, 30 mei 2007 LJN BA6285 Hoge boete wegens elektrocutie
Ktr Rotterdam, 05 dec 2006 LJN AZ4533

Bedrijf moet zich aan de eigen regels houden

HR, 31 maart 2006 LJN AU6092

Hoge Raad komt tot gedeelde aansprakelijkheid in asbestzaak.

Hof Arnhem, 27 juni 2006 JAR 2006, 209

Minder salaris na sportblessures

Rb Alkmaar, 12 juli 2006 LJN AY3785 Een wespennest
Rb Breda, 24 mei 2006

LJN: AX4375; AX4430

LJN: AX4365; AX4435

Veroordelingen in strafzaak rond steigerongeval Amercentrale
Hof Den Haag, 03 febr 2006 LJN AV4680 Ontslag wegens agressie op de werkvloer
RvS, 01 febr 2006 LJN AV0978 Voldoende BHV-ers moeten binnen twee minuten inzetbaar zijn
HR, 20 jan 2006 LJN AT6013 Werkgever aansprakelijkheid voor ongeval met gehuurde cementpomp

Rb Haarlem, 30 nov 2005

LJN AU7346 Boete voor gemeente na fatale brand mag van rechter
HR, 25 nov 2005 LJN AT8782

Nader onderzoek nodig voor antwoord op verjaring asbestzaak

HR, 11 nov 2005  JAR 2005, 287 Waarschuwing voor gevaar machine niet voldoende