Uitspraak in het vizier

Op deze pagina wordt regelmatig een uitspraak geplaatst die van bijzondere waarde is voor de (rechts)praktijk, met name op het gebied van arbeidsomstandigheden en veiligheid. Voor uitspraken uit de dagelijkse praktijk van arbeidsomstandigheden en veiligheid verwijs ik naar de website van de NVVK, Jurisprudentie, Actueel en Archief. Deze site wordt elke maand door mij aangevuld met recente jurisprudentie. Daarnaast wordt in het tijdschrift Arbo Actueel elke veertien dagen de meest actuele rechtspraak op dit gebied opgenomen.

Arbeidsinspectie heeft niet gefaald bij toezicht asbestwerkzaamheden

Een werknemer heeft mesothelioom opgelopen. Zijn voormalig werkgever is failliet en hij vordert vergoeding van zijn schade van de Staat. Hij acht die aansprakelijk omdat de Arbeidsinspectie te weinig toezicht heeft gehouden op de asbest-gerelateerde werkzaamheden bij het bedrijf. De vordering wordt ook door de hoogste rechters afgewezen.

De feiten

Een werknemer, geboren in 1955, heeft van 1977 tot december 2011 gewerkt bij een bedrijf waar hij aan asbest is blootgesteld. Er is longvlieskanker vastgesteld (maligne mesothelioom). De werkgever heeft aansprakelijkheid erkend en het normbedrag, zoals gehanteerd door het Instituut Asbestslachtoffers, als voorschot uitgekeerd. De werkgever is inmiddels failliet en de werknemer heeft nu de Staat (meer specifiek de Arbeidsinspectie) aansprakelijk gesteld voor de schade die hij als gevolg van de asbestziekte lijdt en heeft geleden. In dit geding vordert hij een verklaring voor recht dat de Staat onrechtmatig jegens hem heeft gehandeld en schadevergoeding. Aan deze vordering heeft hij ten grondslag gelegd dat de Staat in tussen 1977 en begin jaren negentig van de vorige eeuw jegens hem onrechtmatig heeft gehandeld omdat zij de verplichtingen, gericht op het beschermen van de gezondheid van de werknemer in zijn arbeidssituatie, onvoldoende is nagekomen, waardoor hij aan asbest is blootgesteld. De werknemer verwijt de Staat meer in het bijzonder schending van de observatieplicht en de waarschuwingsplicht en zogeheten regelgevingsfalen en (algemeen en concreet) toezichtsfalen. Rechtbank en gerechtshof wijzen de vordering af. In cassatie klaagt de werknemer erover dat het hof het door hem gestelde toezichtsfalen ongegrond heeft verklaard.

 

Oordeel Hoge Raad

Bij de beoordeling stelt de Hoge Raad voorop dat de Arbeidsinspectie (thans de Inspectie SZW) tot taak heeft om  toezicht te houden op onder meer de naleving van het asbestverbod. Bij de uitoefening  van  haar  taak komt  de Arbeidsinspectie in beginsel een grote mate van beleids- en beoordelingsvrijheid toe. Het toezicht door de Arbeidsinspectie strekt tot bescherming van (de gezondheid van) werknemers. Het onvoldoende uitoefenen van dat toezicht kan dan ook onder omstandigheden onrechtmatig zijn jegens de werknemer. De hiervoor vermelde beleids- en beoordelingsvrijheid brengen echter een terughoudende toetsing door de rechter mee. In beginsel staat slechts ter beoordeling of de Arbeidsinspectie in redelijkheid tot haar beleid met betrekking tot toezicht en controle dan wel tot haar optreden in een concreet geval heeft kunnen komen, gegeven het aan de orde zijnde risico en de haar bekende omstandigheden. De Hoge Raad verduidelijkt dat van onrechtmatig handelen wegens onvoldoende toezicht door de Arbeidsinspectie met name sprake kan zijn als de schade van de werknemer in een concreet geval voor de Arbeidsinspectie voorzienbaar was en haar in redelijkheid dan had moeten aanzetten tot het nemen van maatregelen waarmee de overtreding die heeft geleid tot die schade, zou zijn voorkomen. Aansprakelijkheid op deze grond kan in het bijzonder bestaan als er voldoende ernstige en concrete aanwijzingen voor de Arbeidsinspectie bestonden om (de mogelijkheid van) de overtreding van de betrokken regel en het daaruit voortvloeiende risico op schade aan te nemen, en dat risico en die schade ook naar aard en omvang voldoende ernstig waren. Het niet plaatsvinden van toezicht of controle in gevallen waarin geen concrete aanwijzingen bestaan voor mogelijke overtredingen, kan slechts in uitzonderlijke omstandigheden tot aansprakelijkheid leiden. De stelplicht en bewijslast met betrekking tot het tekortschieten van het toezicht rusten in beginsel bij de benadeelde. Volgens de Hoge Raad komt het oordeel van het hof erop neer dat de werknemer, tegenover de betwisting door de Staat, onvoldoende concrete feiten heeft gesteld om aan te kunnen nemen dat de Arbeidsinspectie is tekortgeschoten bij het toezicht (in de hiervoor bedoelde zin}. De Raad komt tot het oordeel, dat de lezing van het hof geen blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting en ook niet onbegrijpelijk is.

 

Aantekening

Deze zaak is bijzonder omdat het de eerste keer is dat een asbestslachtoffer de Staat aansprakelijk stelt  wegens regelgevings- en toezichtsfalen en schending van een op de Staat rustende waarschuwings- en observatieplicht. Deze uitspraak bevestigt dat bij de beoordeling van aansprakelijkheid van de overheid wegens (algemeen en concreet) toezichtsfalen sprake is van een terughoudend regime: en dat aansprakelijkheid niet snel zal worden aangenomen. Maar dat is op zich geen verrassing, zo stelt prof. mr. B. Barentsen in zijn Noot in JAR 2017, 171. Immers, de overheid heeft een verantwoordelijkheid om voor de veiligheid en gezondheid van alle werkenden in dit land te zorgen, en moet in dat kader ook voldoende toezicht uitoefenen. De overheid heeft echter een zeer ruime beoordelingsvrijheid met betrekking tot de inrichting en de intensiteit van dat toezicht. In cassatie was alleen nog aan de orde, of sprake was van aansprakelijkheid voor tekortschieten in 'algemeen toezicht' door de Staat. De Hoge Raad gaat niet mee in het betoog dat de Staat meer en beter toezicht had moeten houden. De werknemer had het standpunt ingenomen dat gezien de zeer grote, en al jarenlang bekende, gevaren die werken met asbest met zich bracht, de werkgever als grote asbestverwerker aan meer en intensievere controles had moeten worden onderworpen. Dat betoog stuit af op de hiervoor genoemde beleidsvrijheid. Ook het oordeel dat de werknemer onvoldoende onderbouwing heeft aangeleverd voor zijn stelling dat de Arbeidsinspectie tijdens controles heeft gefaald, omdat zij toen misstanden over het hoofd zou hebben gezien, wordt door de Hoge Raad in stand gelaten. Verder benadrukt de Raad dat het enkele feit dat de werknemer aan asbest blootgesteld is geweest, niet impliceert dat er te weinig toezicht is uitgeoefend. Dat zou immers leiden tot een risicoaansprakelijkheid van de Staat. Mogelijk dat het totaal achterwege laten van handhaving wel een schending van de zorgplicht op zou kunnen leveren, maar dat is in deze zaak niet vast komen te staan, in elk geval niet voor de hier nog relevante periode. Dat de werknemer juridisch geen gelijk krijgt, neemt niet weg dat er op de Staat als toezichthouder, en als wetgever, wel het een en ander aan te merken valt. Werkgevers wordt in aansprakelijkheidszaken aangewreven dat zij tientallen jaren geleden niet veel meer hebben gedaan tegen blootstelling aan asbest, gelet op de ernstige en bekende gevaren ervan, ook al schreef de wet die verdergaande maatregelen niet voor. Gezien die gevaren is het toch geen heel wilde gedachte dat ook de wetgever of de Arbeidsinspectie, die toch ook een zekere kennis mag worden toegedicht, sneller tot ingrijpen had moeten overgaan. De rechtspraak van de Hoge Raad (en het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)) bieden wel enige kleine openingen voor aansprakelijkstelling van de Staat, zeker als er concrete informatie is van acuut dreigend gevaar waarmee niets is gedaan. Maar zelfs dan zal de overheid nog enige beleidsvrijheid hebben. De Hoge Raad oordeelt steevast, dat de zorgplicht van de werkgever geen absolute waarborg beoogt om schade te voorkomen. De toezichtsplicht van de overheid op naleving van die zorgplicht evenmin.

Bron: Hoge Raad, 2 juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:987 (JAR 2017, 171)

Uitspraken Historie

Bron / Datum
Vindplaats
Onderwerp
CvdRM, 30 mrt 2017 Oordeelnr. 2017-37 Discriminatie wegens zwangerschap
RB Breda, 12 jan 2017 ECLI:NL:RBZWB:2017:184 Afvalcontainer is een arbeidsmiddel.
GH Den Bosch, 01 dec 2017 ECLI:NL:GHSHE:2016:5341 Voorschrift niet concreet genoeg: ontslag teruggedraaid.
Ktr Rotterdam, 2 dec 2016 ECLI:NL:RBROT:2016:9265 Onrechtmatige daad bij graafwerk
Rb Arnhem, 22 dec 2016 ECLI:NL:RBGEL:2016:7014 Dodelijk ongeval door schoonmaken van draaiende machine
Rb Zwolle, 09 aug 2016 ECLI:NL:RBOVE:2016:3086 Matiging boete voor heftruckongeval
GH Amsterdam, 24 mei 2016 ECLI:NL:GHAMS:2016:2005 Kelderluikcriteria getoetst aan val uit ziekenhuisbed
Rb Den Haag, 25 mei 2016 ECLI:NL:RBDHA:2016:6124 Brand in de meterkast
Kr Roermond, 23 dec 2015 JAR 2016, 84 Bloedtest op werk in strijd met persoonlijke integriteit
Rb Den Bosch, 24 mrt 2016 ECLI:NL:RBOBR:2016:912 Gevallen van rijdende aanhanger
Rb Overijssel, 01 feb 2016 ECLI:NL:RBOVE:2016:384 Asbestzaak en feitelijk leiding geven
Hof Arnhem, 26 aug 2014 ECLI:NL:GHARL:2014:6672 Hoofdaannemer Ún onderaannemer aansprakelijk voor ongeval uitzendkracht
Ktr Arnhem, 31 aug 2015 ECLI:NL:RBGEL:2015:5786 Ongeval in rijdende ambulance
Rb Zeeland-West-Brabant,
20 apr 2015 en 13 mei 2015
ECLI:NL:RBZWB:2015:2952
ECLI:NL:RBZWB:2015:3493
Veiligheidszorgsysteem: VCA* of gelijkwaardig?
Rb Rotterdam, 17 juni 2015 ECLI:NL:RBROT:2015:5641 Scheepswerf niet aansprakelijk voor brand partyschip
Rb Breda, 6 nov 2014 ECLI:NL:RBZWB:2014:7762 Matiging boete wegens schending evenredigheidsbeginsel
Hof Den Bosch, 31 maart 2015 ECLI:NL:GHSHE:2015:1104 Geen antislipzolen in zwembad
Hof Arnhem, 11 feb 2014 ECLI:NL:GHARL:2014:956 Gevallen over stofzuigerslang
HR, 5 dec 2014 ECLI:NL:HR:2014:3519 Teen kwijt bij lossen vracht.
Rb Den Haag, 20 mei 2014 ECLI:NL:GHDHA:2014:1661 Werkgever niet aansprakelijk voor val over gemorste koffieglijpartij op gedweilde vloer.
Ktr Amersfoort, 25 juni 2014 ECLI:NL:RBMNE:2014:4759 Glijpartij op gedweilde vloer.
RvS, 15 okt 2014 ECLI:NL:RVS:2014:3713 V&G plan ontslaat uitvoerder niet van eigen verantwoordelijkheid.
Rb Den Haag, 16 mei 2014 ECLI:NL:RBDHA:2014:6050 Gevangenisstraf voor fraudeur VCA-certificaten.
Ktr Tilburg, 18 aug 2014 ECLI:NL:RBZWB:2014:5966 Gevallen valkenier
Hof Den Haag, 5 aug 2014 ECLI:NL:GHDHA:2014:2519;
JAR 2014/226
Inlenend bedrijf zelf aansprakelijk voor schade.
Hof Den Bosch, 3 juni 2014 ECLI:NL:GHSHE:2014:1634 Stommiteit is nog geen bewuste roekloosheid!
Hof Den Haag, 25 febr 2014 ECLI:NL:GHDHA:2014:1524 Uitsluiting aansprakelijkheid door terreinborden? 
RvS, 08 jan 2014 ECLI:NL:RVS:2014:2 Zaagmachine onvoldoende afgeschermd.
Rb Rotterdam, 29 sept 2013 ECLI:NL:RBROT:2013:5867 Niet waarschuwen maar opruimen! 
Hof Den Bosch, 10 sept 2013 ECLI:NL:GHSHE:2013:4196 Kind valt van Container.
Rb Den Haag, 03 mei 2013 ECLI:NL:RBDHA:2013:CA3806 Inspraak stoffenbeoordeling REACH. 
RvS, Bestuursr. 13 maart 2013 LJN: BZ4006 Werkgever blijft zelf verantwoordelijk voor de veiligheid
RvS, 30 jan 2013 LJN: BY9911 Lijn van valgordel ondeugdelijk bevestigd
Rb Breda, 21 dec 2012 LJN: BY7000 Veroordeling directeur Chemie-Pack
HR, 23-03-2012 LJN: BV0616:JAR 2012, 110
RvdW 2012, 447
Opdrachtgever aansprakelijk voor ongeval zzp-er
Rb Den Haag, 16 mei 2012 LJN: BW7278

Wegschietende spijker.

HR, 22 juni 2012 LJN BW0393

Einduitspraak in zaak NEN-normen

Rb Rotterdam, 19 jan 2012 Arboprof Ongeval door val van ladder
Rb Den Bosch, 22 dec 2011 LJN: BV0172 Buurtvereniging ten onrechte beboet voor ongeval vrijwilliger
Hof Den Bosch, 12 juli 2011

Prg 2011, 214;LJN BR1513;

JAR 2011, 243

Onveilige transportband
Hof Amsterdam, 29 maart 2011

JAR 2011, 148:LJN: BQ2718

Manege aansprakelijk voor letsel vrijwilligster
Rb Utrecht, 18 oktober 2010 LJN: BO1022 Co÷rdinatie op bouwplaats onvoldoende
Rb Middelburg, 29 sept 2010 LJN: BO0460 Chauffeur vorkheftruck niet schuldig aan ongeval
RvS, 30 juni 2010 LJN BM9661 Boete onterecht aan werkgever opgelegd
Ktr Sittard-Geleen, 12 mei 2010 LJN BM7053 Veiligheidsregels hebben de hoogste prioriteit
Rb Utrecht, 25 april 2010 LJN BN2963 Opdrachtgever aansprakelijk voor ongeval
RvS,17 feb 2010 LJN BL4120 Werkgever beboet voor gebruik onveilig arbeidsmiddel
Rb Middelburg, 30 sept 2009 LJN BK0742 Fatale val van heftruck 
Ktr Deventer, 14 juli 2009 LJN BJ6959 Ontslag wegens negeren (werk)instructies
Hof Leeuwarden, 03 febr 2009 JAR 2009, 74 Ladder moet veilig zijn
Rb Leeuwarden, 02 okt 2008 LJN BF5065 Boete ondanks CE-markering
Rb Zwolle, 17 sept 2008 LJN BF0802 Hulpverlening onder de maat
Hof Leeuwarden, 14 mei 2008 LJN BD2312 Zorgplicht is meer dan naleven wettelijk voorschrift
Hof Leeuwarden, 10 okt 2007 LJN BB5470 Hof vindt 23 kilo zwaar genoeg
Kant.recht. Utrecht, 06 dec 2007 LJN BC0253 Veiligheidsvoorschriften gelden ook bij haastwerk
Rb Groningen, 25 okt 2007 LJN BB6505
LJN BB6506

Boetes wegens explosie bij onderhoudswerk

HR, 17 april 2007 LJN AZ6717

Werkgever aansprakelijk voor rugletsel

Rb Amsterdam, 30 mei 2007 LJN BA6285 Hoge boete wegens elektrocutie
Ktr Rotterdam, 05 dec 2006 LJN AZ4533

Bedrijf moet zich aan de eigen regels houden

HR, 31 maart 2006 LJN AU6092

Hoge Raad komt tot gedeelde aansprakelijkheid in asbestzaak.

Hof Arnhem, 27 juni 2006 JAR 2006, 209

Minder salaris na sportblessures

Rb Alkmaar, 12 juli 2006 LJN AY3785 Een wespennest
Rb Breda, 24 mei 2006

LJN: AX4375; AX4430

LJN: AX4365; AX4435

Veroordelingen in strafzaak rond steigerongeval Amercentrale
Hof Den Haag, 03 febr 2006 LJN AV4680 Ontslag wegens agressie op de werkvloer
RvS, 01 febr 2006 LJN AV0978 Voldoende BHV-ers moeten binnen twee minuten inzetbaar zijn
HR, 20 jan 2006 LJN AT6013 Werkgever aansprakelijkheid voor ongeval met gehuurde cementpomp

Rb Haarlem, 30 nov 2005

LJN AU7346 Boete voor gemeente na fatale brand mag van rechter
HR, 25 nov 2005 LJN AT8782

Nader onderzoek nodig voor antwoord op verjaring asbestzaak

HR, 11 nov 2005  JAR 2005, 287 Waarschuwing voor gevaar machine niet voldoende