Column

Hieronder kunt u de column lezen die door mij is geschreven voor Arbo Actueel en/of Arbo-online. Regelmatig zal deze pagina ververst worden met de meest recente column.

Deze column is geplaatst in Arbo Actueel 2017 nr. 17

Niet te filmen

Voor wie de klok luidt (For Whom the Bell Tolls) is de titel van een roman uit 1940, geschreven door Ernest Hemingway. Het boek speelt zich af in de Spaanse burgeroorlog en is gedeeltelijk autobiografisch. Er is later ook nog een film van gemaakt waar destijds beroemde acteurs als Gary Cooper en Ingrid Bergman in speelden. De film heeft vele prijzen gewonnen en werd ook nog eens kassucces. Kortom: winst op alle fronten. Dat succes blijkt helaas niet weggelegd voor de Nederlands werknemer die zich gedwongen voelt om wegens een misstand in zijn bedrijf de klok te luiden.

Dat bleek onlangs toen de kranten verschenen met koppen als: Klokkenluidershuis functioneert niet. Even ter herinnering: Het Huis voor Klokkenluiders werd na veel gedoe in het parlement en de niet aflatende ijver van Tweede Kamerlid Ronald van Raak, op 1 juli 2016 in het leven geroepen als plek waar klokkenluiders terecht kunnen voor advies en steun. Dankzij de 'Wet Huis voor klokkenluiders' moet hen het lot bespaard blijven van Ad Bos (bouwfraude), Fred Spijkers (Defensie), Paul van Buitenen (EU), Paul Schaap (Kerncentrale Petten), Van Wulfen (Defensie) en nog vele andere klokkenluiders, bekende maar ook onbekende. De meesten van hen zijn hun baan kwijt.

 Het huis voor de klokkenluiders werd op 1 juli 2016 opgericht en beoogt de plek te zijn, waar klokkenluiders terecht kunnen voor advies en steun. Het voldoet kennelijk aan een grote behoefte, want zestien maanden na de oprichting zijn meer dan 800 meldingen ontvangen. Daarvan zijn er zon dertig als onderzoekswaardig gekwalificeerd. De helft daarvan werd op formele gronden niet-ontvankelijk verklaard, bijvoorbeeld omdat een rechter of toezichthouder zich al over de zaak had gebogen. Van de 800 meldingen blijven er dus 15 over die mogelijk nader onderzocht worden. Dat lijkt mij erg weinig en zet vele klachten mogelijk weg als onterechte gedaan. Ook is tot nu toe geen enkel onderzoek naar een gemelde misstand afgerond. De voorzitter van de Expertgroep Klokkenluiders, Paul Schaap, zei daarover - terecht - dat het huis niet naar de geest maar naar de letter van de wet handelt.

 De totstandkoming van de Wet Huis voor Klokkenluiders verliep uiterst moeizaam. Helaas geeft nu ook de uitvoering de nodige voetangels en klemmen te zien. Maar gelet op het aantal klachten speelt denk ik ook een rol, dat veel bedrijven werknemers nog steeds niet als volwassen partners willen zien. Werknemers zijn ingehuurd om te werken. Bij de wat grotere bedrijven mogen ze meepraten in een ondernemingsraad waarmee mogelijke misstanden bespreekbaar kunnen worden gemaakt. Dat voorrecht ontbreekt echter bij meer dan de helft van de werknemers: die werken in bedrijven met minder dan 50 werknemers waar een dergelijk overlegorgaan niet verplicht is. Ook vinden veel bedrijven dat het aan de kaak stellen of aanpakken van echt belangrijke zaken of misstanden vooral binnenskamers moet blijven. En als je te vaak over misstanden klaagt kan makkelijk een stok worden gevonden om de (blaffende) hond te slaan. Ofwel: ontslag ligt op de loer. Dat is eigenlijk te gek voor woorden. Of anders gezegd: niet te filmen!

Rob Poort