Column

Hieronder kunt u de column lezen die door mij is geschreven voor Arbo Actueel en/of Arbo-online. Regelmatig zal deze pagina ververst worden met de meest recente column.

Over verantwoordelijkheid

Op 27 juni 2014 stuurde de toenmalige minister van defensie een brief aan de Tweede Kamer met de neutrale titel: Berichtgeving gevaarlijke stoffen POMS. Daarin stond dat enkele (voormalige) defensiemedewerkers van de Propositioned Organizational Material Storage sites (afgekort POMS, opslagdepots voor NAVO-materiaal) in Brunssum en Eygelshoven hadden gemeld dat zij ziek waren geworden door hun werk met chroom-6, een bestanddeel van roestwerende verf, gebruikt op vliegtuigen en tanks. De minister ging de zaak onderzoeken. Kort daarop kwamen meetrapporten uit 1999 en 2002 boven water waaruit bleek, dat defensie wist dat giftige stoffen vrijkwamen bij het schuren van het materieel. Ook bleek, dat het om meerdere POM-locaties ging.

Ruim vijf jaar later bleek, dat de schadelijke stof ook op andere plaatsen gebruikt werd. Er was chroom-6 gevonden in de verf van tramstellen van de Regiotram Utrecht. Dat kwam aan het licht na vragen van de provincie Utrecht aan het onderhoudsbedrijf van de tram over de samenstelling van de conserveringslaag. Het antwoord kwam een maand of vijf later – de gegevens lagen kennelijk op een moeilijk bereikbare plek. Naast de chroom-6 bleek de verf ook nog andere zware metalen zoals zink, lood en koper te bevatten. Al met al een fraaie lijst met voor de gezondheid schadelijke stoffen die verschillende ziekten kunnen veroorzaken, zoals kanker, astma en longfibrose. Wellicht vergeet ik er nog een paar.

Maar nu las ik een tijdje terug in de Volkskrant dat uit onderzoek van het RIVM niet alleen bleek, dat defensie al veel langer bekend was met de risico’s van chroom-6, maar ook dat het op veel meer plaatsen werd gebruikt dan alleen de vijf POMS locaties. Het RIVM had op 229 defensielocaties geconstateerd, dat het personeel daar tussen 1970 en 2015 kan zijn blootgesteld aan chroom-6 bevattende verf. Het betrof niet alleen onderhoudspersoneel als lassers en verfspuiters, maar ook andere medewerkers die in de werkplaatsen waren. Het ministerie van Defensie wist al vanaf 1973 dat de stof gevaarlijk was voor de gezondheid maar heeft dat jarenlang genegeerd. Pas na (eerder) RIVM onderzoek in 2018, erkende Staatsecretaris Visser dat defensie als werkgever ernstig in gebreke was gebleven. En (ja dat wel) zij bood haar excuses aan voor de nalatigheid van defensie als werkgever.

Op dezelfde dag kwam het bericht dat de twee eigenaren van het voormalig Italiaans staalbedrijf Ilva – de broers Fabio en Nicola Riva - waren veroordeeld tot celstraffen van 20 en 22 jaar omdat zij meer dan 50 jaar hadden toegestaan dat hun bedrijf kankerverwekkende dioxines en andere stoffen had uitgestoten. De bedrijfsleiding werd – na een proces van vijf jaar - verantwoordelijk geacht voor de dood van ruim vierhonderd inwoners van de nabijgelegen stad Taranto. Volgens artsen zouden zij vroegtijdig zijn overleden als gevolg van de luchtvervuiling. Volgens de rechters waren de broers op de hoogte van de gevaren. We maken hier zelden mee, dat een persoon, verantwoordelijk voor de overtreding van een milieu (of Arbo) regeling wordt bestraft met een celstraf. Of dat iets oplost betwijfel ik. Maar soms komen de verantwoordelijken er hier te lande wel erg makkelijk mee weg. Immers: noblesse oblige?

Rob Poort